Muzeum Organów Śląskich

Projekt powołania muzeum organów zrodził się przed ponad dwudziestu pięciu laty. Już wówczas inicjator przedsięwzięcia, obecnie kierownik Katedry Organów i Klawesynu, równocześnie kierownik placówki, prof. Julian Gembalski, zaczął gromadzić elementy organów, odnajdywane podczas prac badawczych prowadzonych na terenie Górnego Śląska. Obok zabytkowych piszczałek, wiatrownic, fragmentów stołów gry, udało się pozyskać nieużywane, pozostające często w stanie destrukcji całe instrumenty i ich części. Obiekty te inwentaryzowano, wykonywano prace zabezpieczające, przeprowadzano proces konserwatorski. Uchroniono w ten sposób przed zniszczeniem dziesiątki cennych obiektów badawczych, które równocześnie mogły pełnić funkcje eksponatów muzealnych. Część zbiorów, uzupełnionych bogatą kolekcją dokumentów archiwalnych i materiałów ikonograficznych, ukazano na dwóch wystawach w Akademii Muzycznej podczas konferencji naukowych "Organy na Śląsku" w 1983 i 1994 roku. Muzeum Organów, jako placówkę stanowiącą część struktury organizacyjnej Akademii Muzycznej, powołano decyzją Senatu 4 kwietnia 2002 roku. Organizacyjnie Muzeum należy do struktury Katedry Organów i Klawesynu.

Celem działalności Muzeum Organów Śląskich (bo taką oficjalną nazwę przyjęła placówka) jest gromadzenie, zabezpieczanie i ochrona obiektów związanych z organami i ich historią, a także ich opracowywanie naukowe i udostępnianie publiczne w postaci stałej ekspozycji muzealnej. Obok funkcji wystawienniczych wiele obiektów posiada przede wszystkim walor naukowy, służący badaniom nad problemami konstrukcyjnymi, dawną technologią, problemami konserwatorskimi i szeroko pojętą historią organów śląskich. W tym celu Katedra Organów i Klawesynu organizuje własne zaplecze badawcze i technologiczne, obejmujące warsztat i pracownię konserwatorską, a także pracownię naukową i archiwum. Muzeum mieści się obecnie w czterech dużych pomieszczeniach w podziemiach budynku głównego Akademii Muzycznej (przy ulicy Wojewódzkiej), przystosowanych do celów ekspozycyjnych. Aktualnie trwają prace adaptacyjne w sali przeznaczonej do ekspozycji bogatej kolekcji fisharmonii. Celom ekspozycyjnym służy także muzealny korytarz, zaopatrzony w gabloty i mieszczący mniejsze eksponaty oraz ikonografię. Pozyskanie dwóch pomieszczeń, poprzednio użytkowanych przez bibliotekę uczelnianą, pozwoliło na poszerzenie ekspozycji, a także na organizację wystaw czasowych. Do tej pory zorganizowano dwie takie wystawy: "Między sztuką a techniką", prezentującą traktaty i podręczniki do budowy organów, oraz "Miechy, dmuchawy, powietrze…", poświeconą systemowi powietrznemu organów. Aktualnie ekspozycja obejmuje jedynie część zbiorów, wśród których do najcenniejszych należą:

• organy z kościoła parafialnego w Przyszowej, znajdujące się od 1959 roku w kościele Najświętszych Imion Jezusa i Maryi w Katowicach-Brynowie, przeniesionych po konserwacji w 2004 roku do zbiorów Akademii Muzycznej (budowniczy nieznany, rok budowy: ok. 1750). Organy zainstalowano w Sali Kameralnej II,

• organy kościoła św. Marcina w Ćwiklicach, zrekonstruowane w oparciu o zachowane części i badania porównawcze (Heinrich Dürschlag, Rybnik, ok. 1880),

• organy kościoła św. Józefa Robotnika z Zawady Książęcej (Schlag und Söhne, Świdnica, 1906),

• pozytyw kaplicy w Szombierkach, zrekonstruowany w oparciu o zachowane części oryginalne (budowniczy nieznany, koniec XVIII w.),

• cokół organów gabinetowych, destrukt pochodzący z kościoła św. Andrzeja Boboli w Leszczynach, proweniencja dolnośląska, XIX wiek),

• stół gry organów bazyliki Matki Boskiej w Piekarach Śląskich (Klimosz i Dyrszlag, Rybnik, 1927),

• stół gry kościoła w Gidlach, użytkowany następnie w kościele parafialnym w Tychach-Paprocanach (Bracia Rieger, Krnov, 1912),

• deska rejestrowa dawnych organów Michaela Rödera kościoła ewangelickiego w Legnicy (1735),

• deski rejestrowe nie istniejących stołów gry firm śląskich: Schlaga, Riegera, Berschdorfa (XIX-XX wiek),

• ok. 100 zabytkowych piszczałek śląskich organmistrzów (Hawel, Weiss, Haas, Volkmann, Schlag, Rieger, Berschdorf, Dürschlag, Klimosz i Dyrszlag i in.), z których część ustawiona jest na wiatrownicach umożliwiających demonstrację ich brzmienia,

• miechy różnych typów,

• ikonografia organów śląskich, firm organmistrzowskich itp. inskrypcje, drobne elementy wyposażenia organów, tabliczki firmowe itp.,

• zbiór 26 fisharmonii, zawierający m.in. unikatową fisharmonię zbudowaną dla Konserwatorium Śląskiego w Katowicach w 1929 roku przez firmę "Wybrański" z Bydgoszczy, fisharmonie podróżne, a także fisharmonię będącą własnością wybitnego, nieżyjącego już kompozytora katowickiego, byłego prorektora Akademii Muzycznej, prof. Edwarda Bogusławskiego;

Zapraszamy do zwiedzania muzeum we wtorki w godzinach od 11.00 do 13.00, w środy od 11.00 do 13.00 i w czwartki od 16.00 do 18.00 (z przewodnikiem), a także w innych terminach, po uzgodnieniu telefonicznym (Akademia Muzyczna, Informacja ogólna +48 32 779 21 00 lub Kierownik Katedry Organów i Klawesynu tel. +48 698 621 881)